Η παρουσία και η οικονομική δραστηριότητα των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην Ελλάδα: τάσεις, διάρθρωση και διαφοροποιήσεις ανά χώρα ελέγχου (2021–2024)

Η παρουσία και η οικονομική δραστηριότητα των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην Ελλάδα: τάσεις, διάρθρωση και διαφοροποιήσεις ανά χώρα ελέγχου (2021–2024)

του Δρ. Τρύφωνα Λεμοντζόγλου

Εισαγωγή

Η παρούσα ανάλυση εξετάζει την παρουσία και την οικονομική δραστηριότητα των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην Ελλάδα, αξιοποιώντας τα διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την περίοδο 2021–2024. Η προσέγγιση εστιάζει τόσο στη συνολική οικονομική βαρύτητα των συγκεκριμένων επιχειρήσεων όσο και στη διαχρονική εξέλιξη βασικών οικονομικών μεγεθών τους. Παράλληλα, διερευνώνται οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιχειρήσεων ανάλογα με τη χώρα ελέγχου της θεσμικής μονάδας.

Η ανάλυση περιλαμβάνει τον αριθμό των επιχειρήσεων, την απασχόληση, τον κύκλο εργασιών, την αξία παραγωγής, την προστιθέμενη αξία, τις αγορές, τις δαπάνες προσωπικού και τις ακαθάριστες επενδύσεις σε υλικά αγαθά. Για την πληρέστερη αποτύπωση των διαφορών μεταξύ των χωρών χρησιμοποιούνται επίσης δείκτες ανά επιχείρηση και ανά απασχολούμενο, καθώς και αναλογίες που αποτυπώνουν επιμέρους πτυχές της διάρθρωσης της οικονομικής δραστηριότητας.

Η συνολική οικονομική βαρύτητα των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο

Το πρώτο και ίσως σημαντικότερο εύρημα αφορά τη δυσανάλογα μεγάλη οικονομική παρουσία των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο σε σχέση με τη συμμετοχή τους στο συνολικό πλήθος των επιχειρήσεων στην Ελλάδα.

Το 2024, οι επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο ανέρχονταν σε 4.797, σε σύνολο 966.366 επιχειρήσεων, αντιπροσωπεύοντας μόλις το 0,5% του συνολικού αριθμού. Ωστόσο, η συμμετοχή τους στα υπόλοιπα βασικά οικονομικά μεγέθη ήταν σημαντικά υψηλότερη:

• Απασχολούσαν 282.039 εργαζομένους, δηλαδή το 7,8% της συνολικής απασχόλησης.
• Πραγματοποίησαν κύκλο εργασιών ύψους 88,1 δισ. ευρώ, που αντιστοιχούσε στο 19,7% του συνολικού κύκλου εργασιών.
• Δημιούργησαν προστιθέμενη αξία ύψους 22,4 δισ. ευρώ, που αντιστοιχούσε στο 19,6% της συνολικής προστιθέμενης αξίας.
• Κατέγραψαν δαπάνες προσωπικού ύψους 10,35 δισ. ευρώ, οι οποίες αντιστοιχούσαν στο 19,3% των συνολικών δαπανών προσωπικού.
• Πραγματοποίησαν ακαθάριστες επενδύσεις σε υλικά αγαθά ύψους 4,4 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το 20,8% του συνόλου.

Η απόκλιση μεταξύ του μεριδίου τους στον αριθμό των επιχειρήσεων και της συμμετοχής τους στα βασικά οικονομικά μεγέθη υποδηλώνει ότι οι επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο είναι, κατά μέσο όρο, σημαντικά μεγαλύτερες από τις επιχειρήσεις υπό ελληνικό έλεγχο.

Ειδικότερα, απασχολούν κατά μέσο όρο περίπου 59 εργαζομένους ανά επιχείρηση, έναντι περίπου 3,5 στις επιχειρήσεις υπό ελληνικό έλεγχο. Αντίστοιχα, ο μέσος κύκλος εργασιών ανά επιχείρηση ανέρχεται σε περίπου 18,4 εκατ. ευρώ, έναντι 374 χιλ. ευρώ, ενώ η προστιθέμενη αξία ανά επιχείρηση διαμορφώνεται σε περίπου 4,7 εκατ. ευρώ, έναντι 95 χιλ. ευρώ.

Η διαφοροποίηση παραμένει σημαντική και όταν τα μεγέθη υπολογίζονται ανά απασχολούμενο. Ο κύκλος εργασιών ανά απασχολούμενο στις επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο ανέρχεται σε 312,4 χιλ. ευρώ, έναντι 107,3 χιλ. ευρώ στις επιχειρήσεις υπό ελληνικό έλεγχο. Αντίστοιχα, η προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο ανέρχεται σε 79,3 χιλ. ευρώ, έναντι 27,4 χιλ. ευρώ.

Τα στοιχεία αυτά υποδεικνύουν σημαντικές διαφορές στο μέσο μέγεθος και στην οικονομική δραστηριότητα των δύο κατηγοριών επιχειρήσεων. Η υψηλότερη προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο στις επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο αποτελεί ένδειξη υψηλότερης παραγωγικότητας της εργασίας σε περιγραφικό επίπεδο. Ωστόσο, η διαφορά αυτή ενδέχεται να επηρεάζεται από την κλαδική σύνθεση, την κεφαλαιακή ένταση, την τεχνολογία και το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων και, συνεπώς, δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε διαφορές αποτελεσματικότητας.

Η διαχρονική εξέλιξη κατά την περίοδο 2021–2024

Η εξέλιξη των βασικών οικονομικών μεγεθών των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο κατά την περίοδο 2021–2024 παρουσιάζει συνολικά ανοδική πορεία.

Ο κύκλος εργασιών αυξήθηκε από 62,1 δισ. ευρώ το 2021 σε 88,1 δισ. ευρώ το 2024, καταγράφοντας ονομαστική αύξηση περίπου 42%. Η προστιθέμενη αξία αυξήθηκε από 15,3 δισ. ευρώ σε 22,4 δισ. ευρώ, δηλαδή κατά 46,2%. Παράλληλα, οι δαπάνες προσωπικού αυξήθηκαν από 7,37 δισ. ευρώ σε 10,35 δισ. ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 40,3%.

Η σύγκριση των τριών μεγεθών αναδεικνύει ότι η προστιθέμενη αξία αυξήθηκε ταχύτερα από τον κύκλο εργασιών, ενώ οι δαπάνες προσωπικού αυξήθηκαν με χαμηλότερο ρυθμό από την προστιθέμενη αξία.

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνεται και στους σχετικούς δείκτες. Ειδικότερα, η προστιθέμενη αξία ως ποσοστό του κύκλου εργασιών αυξήθηκε από 24,7% το 2021 σε 25,4% το 2024. Αντίθετα, οι δαπάνες προσωπικού ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας μειώθηκαν από 48,2% σε 46,2%.

Συνεπώς, κατά την εξεταζόμενη περίοδο παρατηρείται αύξηση της προστιθέμενης αξίας, σε συνδυασμό με υποχώρηση του μεριδίου των δαπανών προσωπικού σε αυτήν. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει μεταβολή στη διάρθρωση της προστιθέμενης αξίας, χωρίς ωστόσο να επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για την εξέλιξη της κερδοφορίας ή του λειτουργικού πλεονάσματος, για τα οποία απαιτούνται πρόσθετα στοιχεία.

Επισημαίνεται, επίσης, ότι οι παραπάνω μεταβολές αφορούν ονομαστικές αξίες. Επομένως, δεν αποτυπώνουν αποκλειστικά μεταβολές στον πραγματικό όγκο της οικονομικής δραστηριότητας, καθώς επηρεάζονται και από τις μεταβολές των τιμών.

Η κατανομή των επιχειρήσεων και της οικονομικής δραστηριότητας ανά χώρα ελέγχου

Η εξέταση της κατανομής των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο ανά χώρα τελικού ελέγχου αναδεικνύει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών, τόσο ως προς τον αριθμό των επιχειρήσεων όσο και ως προς τη συμμετοχή τους στα βασικά οικονομικά μεγέθη.

Η Κύπρος συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μερίδιο στον αριθμό των επιχειρήσεων, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 34% του συνόλου. Ωστόσο, η συμμετοχή της στον κύκλο εργασιών και στην προστιθέμενη αξία περιορίζεται περίπου στο 11% και 10%, αντίστοιχα. Η απόκλιση αυτή υποδηλώνει ότι οι επιχειρήσεις υπό κυπριακό έλεγχο είναι, κατά μέσο όρο, μικρότερες ως προς την απασχόληση και την οικονομική τους δραστηριότητα σε σύγκριση με επιχειρήσεις υπό τον έλεγχο άλλων χωρών.

Αντίθετα, η Γερμανία αντιπροσωπεύει μόλις το 6% των επιχειρήσεων, αλλά συμμετέχει με περίπου 14% στον κύκλο εργασιών, 14% στην αξία παραγωγής, 16% στην προστιθέμενη αξία και 16% στις επενδύσεις. Η συμμετοχή της στα οικονομικά μεγέθη είναι, επομένως, σημαντικά υψηλότερη από τη συμμετοχή της στον αριθμό των επιχειρήσεων.

Ανάλογη, αν και διαφοροποιημένη, εικόνα εμφανίζουν οι επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο. Με μερίδιο περίπου 7% στον αριθμό των επιχειρήσεων, αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% της απασχόλησης, το 11% της προστιθέμενης αξίας και το 13% των επενδύσεων. Εμφανίζουν, συνεπώς, αυξημένη συμμετοχή σε ορισμένα οικονομικά μεγέθη σε σχέση με το μερίδιό τους στον αριθμό των επιχειρήσεων.

Οι επιχειρήσεις υπό βρετανικό έλεγχο εμφανίζουν σχετικά ισορροπημένη κατανομή μεταξύ του μεριδίου τους στον αριθμό των επιχειρήσεων και της συμμετοχής τους στα περισσότερα οικονομικά μεγέθη. Αντίθετα, οι επιχειρήσεις υπό έλεγχο από το Λουξεμβούργο εμφανίζουν σχετικά υψηλό μερίδιο στην απασχόληση σε σχέση με τη συμμετοχή τους στην προστιθέμενη αξία και στον κύκλο εργασιών.

Τέλος, η κατηγορία των λοιπών χωρών συγκεντρώνει το μεγαλύτερο συνολικό μερίδιο σε αρκετά οικονομικά μεγέθη, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 40% των επιχειρήσεων και το 51%–54% της αξίας παραγωγής, της προστιθέμενης αξίας και του κύκλου εργασιών. Επειδή, ωστόσο, περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές χώρες, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ενιαία κατηγορία με ομοιογενή χαρακτηριστικά.

Συνολικά, η γεωγραφική κατανομή καταδεικνύει ότι η χώρα τελικού ελέγχου συνδέεται με διαφορετικά πρότυπα παρουσίας στην ελληνική οικονομία, τα οποία αντανακλώνται στο μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων και στη συμμετοχή τους στα επιμέρους οικονομικά μεγέθη.

Οικονομική δραστηριότητα και επενδύσεις (ανά απασχολούμενο)

Η εξέταση των οικονομικών μεγεθών ανά απασχολούμενο επιτρέπει μια πιο ουσιαστική σύγκριση της οικονομικής δραστηριότητας των επιχειρήσεων υπό διαφορετικό εθνικό έλεγχο, καθώς περιορίζει την επίδραση των διαφορών στο συνολικό μέγεθος των επιχειρήσεων.

Οι επιχειρήσεις υπό γερμανικό έλεγχο εμφανίζουν τις υψηλότερες τιμές στους βασικούς δείκτες. Συγκεκριμένα, ο κύκλος εργασιών ανά απασχολούμενο ανέρχεται σε 404,6 χιλ. ευρώ, η προστιθέμενη αξία σε 110,9 χιλ. ευρώ και οι επενδύσεις σε υλικά αγαθά σε 22,6 χιλ. ευρώ.

Οι επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο εμφανίζουν επίσης υψηλή προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο, η οποία ανέρχεται σε 85,8 χιλ. ευρώ, καθώς και επενδύσεις ύψους 20,6 χιλ. ευρώ ανά απασχολούμενο. Στις επιχειρήσεις υπό βρετανικό έλεγχο, ο κύκλος εργασιών ανά απασχολούμενο είναι σχετικά υψηλός (349,3 χιλ. ευρώ), ενώ η προστιθέμενη αξία διαμορφώνεται σε 72 χιλ. ευρώ.

Στον αντίποδα, οι επιχειρήσεις υπό κυπριακό έλεγχο εμφανίζουν χαμηλότερο κύκλο εργασιών και προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο, 190,4 και 46,1 χιλ. ευρώ, αντίστοιχα. Αντίστοιχα, οι επιχειρήσεις υπό έλεγχο από το Λουξεμβούργο εμφανίζουν σχετικά χαμηλές τιμές τόσο στην προστιθέμενη αξία (50,8 χιλ. ευρώ) όσο και στις επενδύσεις ανά απασχολούμενο (10,9 χιλ. ευρώ).

Η διαφοροποίηση των μεγεθών ανά απασχολούμενο υποδεικνύει ότι οι επιχειρήσεις υπό διαφορετικό εθνικό έλεγχο παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά ως προς την ένταση της οικονομικής δραστηριότητας και των επενδύσεων. Ωστόσο, οι δείκτες αυτοί δεν αποτελούν από μόνοι τους πλήρη μέτρα παραγωγικότητας ή επενδυτικής αποτελεσματικότητας, καθώς δεν λαμβάνουν υπόψη τις ώρες εργασίας, την κλαδική σύνθεση και τις διαφορές στην κεφαλαιακή ένταση.

Διαφοροποιήσεις στη διάρθρωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας

Πέρα από τις διαφορές στο μέγεθος και στην οικονομική δραστηριότητα, οι επιχειρήσεις ανά χώρα τελικού ελέγχου παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις και στη διάρθρωση των οικονομικών τους μεγεθών.

Ένας σημαντικός δείκτης είναι η προστιθέμενη αξία ως ποσοστό του κύκλου εργασιών. Οι επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο εμφανίζουν την υψηλότερη αναλογία, 30,7%, ακολουθούμενες από τις επιχειρήσεις υπό γερμανικό έλεγχο, με 27,4%. Αντίθετα, οι επιχειρήσεις υπό βρετανικό έλεγχο εμφανίζουν χαμηλότερη αναλογία, 20,6%, ενώ για τις επιχειρήσεις υπό έλεγχο από το Λουξεμβούργο το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 21,7%.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει διαφοροποιήσεις στη σχέση μεταξύ κύκλου εργασιών και δημιουργούμενης προστιθέμενης αξίας. Ωστόσο, ο δείκτης επηρεάζεται από το είδος της δραστηριότητας, ιδίως από τη συμμετοχή εμπορικών δραστηριοτήτων και τη χρήση ενδιάμεσων εισροών.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η αναλογία των αγορών για μεταπώληση προς τις συνολικές αγορές. Η υψηλότερη τιμή καταγράφεται στις επιχειρήσεις υπό έλεγχο από το Λουξεμβούργο, όπου ανέρχεται σε 65%, ενώ στις επιχειρήσεις υπό κυπριακό και γερμανικό έλεγχο διαμορφώνεται σε 45,2% και 46,6%, αντίστοιχα. Το εύρημα αυτό είναι συμβατό με μεγαλύτερη βαρύτητα των αγορών για μεταπώληση στην οικονομική δραστηριότητα των επιχειρήσεων υπό έλεγχο από το Λουξεμβούργο.

Οι δαπάνες προσωπικού ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας εμφανίζουν επίσης αξιοσημείωτες διαφορές. Στις επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο ανέρχονται σε 63,4%, ενώ στις επιχειρήσεις υπό γερμανικό έλεγχο περιορίζονται σε 34,6%. Στην πρώτη περίπτωση, μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας αντιστοιχεί στις δαπάνες προσωπικού, ενώ στη δεύτερη το αντίστοιχο μερίδιο είναι αισθητά χαμηλότερο.

Τέλος, οι επενδύσεις ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας ανέρχονται σε 30,6% στις επιχειρήσεις υπό κυπριακό έλεγχο, έναντι 24,1% στις επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο και 20,4% στις επιχειρήσεις υπό γερμανικό έλεγχο. Οι διαφοροποιήσεις αυτές υποδηλώνουν διαφορετική επενδυτική ένταση σε σχέση με την προστιθέμενη αξία, χωρίς να συνεπάγονται αναγκαστικά αντίστοιχες διαφορές στη μακροχρόνια συσσώρευση κεφαλαίου.

Συνολικά συμπεράσματα

Η ανάλυση των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην Ελλάδα αναδεικνύει τρία βασικά συμπεράσματα.

Πρώτον, παρά τη μικρή συμμετοχή τους στον συνολικό αριθμό των επιχειρήσεων, οι επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο κατέχουν ιδιαίτερα σημαντική θέση στην ελληνική οικονομία. Το γεγονός ότι αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα πέμπτο του κύκλου εργασιών, της προστιθέμενης αξίας και των επενδύσεων καταδεικνύει τη μεγάλη οικονομική βαρύτητα αυτής της κατηγορίας επιχειρήσεων.

Δεύτερον, κατά την περίοδο 2021–2024 καταγράφεται σημαντική ονομαστική διεύρυνση της δραστηριότητάς τους. Η προστιθέμενη αξία αυξήθηκε ταχύτερα από τον κύκλο εργασιών, ενώ οι δαπάνες προσωπικού αυξήθηκαν με χαμηλότερο ρυθμό από την προστιθέμενη αξία. Η εξέλιξη αυτή συνοδεύτηκε από μείωση του μεριδίου των δαπανών προσωπικού στην προστιθέμενη αξία.

Τρίτον, η ανάλυση ανά χώρα τελικού ελέγχου αποκαλύπτει σημαντικές διαφοροποιήσεις. Η Κύπρος συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων, χωρίς αντίστοιχη συμμετοχή στα συνολικά οικονομικά μεγέθη. Η Γερμανία και οι ΗΠΑ εμφανίζουν υψηλότερη συμμετοχή στην προστιθέμενη αξία και στις επενδύσεις σε σχέση με το μερίδιό τους στον αριθμό των επιχειρήσεων. Παράλληλα, τα μεγέθη ανά απασχολούμενο και οι δείκτες διάρθρωσης αναδεικνύουν διαφορετικά πρότυπα οικονομικής δραστηριότητας, εμπορικής λειτουργίας και κατανομής της προστιθέμενης αξίας.

Συνολικά, η παρουσία των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην Ελλάδα δεν χαρακτηρίζεται από ομοιογένεια. Αντίθετα, διαφοροποιείται σημαντικά ανά χώρα τελικού ελέγχου, τόσο ως προς το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων όσο και ως προς τη διάρθρωση της οικονομικής τους δραστηριότητας. Η διερεύνηση αυτών των διαφοροποιήσεων προσφέρει μια χρήσιμη περιγραφική εικόνα της συμμετοχής των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην ελληνική οικονομία και δημιουργεί τη βάση για περαιτέρω έρευνα σχετικά με την κλαδική τους σύνθεση, την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις και τη συμβολή τους στην εγχώρια οικονομική δραστηριότητα.

Πίνακες και Γραφήματα: 

Μερίδιο επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στα βασικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας, 2024:
https://datawrapper.dwcdn.net/2bdVy/1/

https://datawrapper.dwcdn.net/jPHTt/1/

Εξέλιξη κύκλου εργασιών, προστιθέμενης αξίας και δαπανών προσωπικού:
https://datawrapper.dwcdn.net/oddvG/1/

https://datawrapper.dwcdn.net/rYvuO/1/

Μερίδιο κάθε χώρας σε βασικά οικονομικά μεγέθη:
https://datawrapper.dwcdn.net/LYkJr/1/

https://datawrapper.dwcdn.net/58oDR/1/

https://datawrapper.dwcdn.net/LqwkW/1/

Η παρουσία και η οικονομική δραστηριότητα των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην Ελλάδα: τάσεις, διάρθρωση και διαφοροποιήσεις ανά χώρα τελικού ελέγχου (2021–2024)

Η παρουσία και η οικονομική δραστηριότητα των ξένων επιχειρήσεων στην Ελλάδα: τάσεις, διάρθρωση και διαφοροποιήσεις ανά χώρα ελέγχου (2021–2024)

του Δρ. Τρύφωνα Λεμοντζόγλου 

Εισαγωγή

Η παρούσα ανάλυση εξετάζει την παρουσία και την οικονομική δραστηριότητα των ξένων επιχειρήσεων στην Ελλάδα, αξιοποιώντας τα διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ κατά την περίοδο 2021–2024. Η προσέγγιση εστιάζει τόσο στη συνολική οικονομική βαρύτητα των ξένων επιχειρήσεων όσο και στη διαχρονική εξέλιξη βασικών οικονομικών μεγεθών τους. Παράλληλα, διερευνώνται οι διαφοροποιήσεις μεταξύ των ξένων επιχειρήσεων ανάλογα με τη χώρα κύριας ιδιοκτησίας της θεσμικής μονάδας.

Η ανάλυση περιλαμβάνει τον αριθμό των επιχειρήσεων, την απασχόληση, τον κύκλο εργασιών, την αξία παραγωγής, την προστιθέμενη αξία, τις αγορές, τις δαπάνες προσωπικού και τις ακαθάριστες επενδύσεις σε υλικά αγαθά. Για την καλύτερη αποτύπωση των διαφορών μεταξύ των χωρών χρησιμοποιούνται επίσης δείκτες ανά επιχείρηση και ανά απασχολούμενο, καθώς και αναλογίες (δείκτες) που αποτυπώνουν τη διάρθρωση της οικονομικής δραστηριότητας.

Η συνολική οικονομική βαρύτητα των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο

Το πρώτο και ίσως σημαντικότερο εύρημα αφορά τη δυσανάλογα μεγάλη οικονομική παρουσία των ξένων επιχειρήσεων σε σχέση με τη συμμετοχή τους στο συνολικό πλήθος των επιχειρήσεων στην Ελλάδα.

Το 2024, οι επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο ανέρχονταν σε 4.797 σε σύνολο 966.366 επιχειρήσεων, αντιπροσωπεύοντας μόλις το 0,5% του συνολικού αριθμού. Ωστόσο, η συμμετοχή τους στα υπόλοιπα βασικά οικονομικά μεγέθη ήταν σημαντικά υψηλότερη:

• Απασχολούσαν 282.039 εργαζομένους (δηλαδή το 7,8% της συνολικής απασχόλησης). 

• Πραγματοποίησαν κύκλο εργασιών 88,1 δισ. ευρώ (δηλαδή το 19,7% του συνολικού κύκλου εργασιών). 

• Δημιούργησαν προστιθέμενη αξία 22,4 δισ. ευρώ (δηλαδή το 19,6% της συνολικής προστιθέμενης αξίας)

• Οι δαπάνες προσωπικού τους ανέρχονταν σε 10,35 δισ. ευρώ, αντιστοιχώντας στο 19,3% των συνολικών δαπανών προσωπικού.

• Πραγματοποιούσαν ακαθάριστες επενδύσεις σε υλικά αγαθά ύψους 4,4 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το 20,8% του συνόλου.

Μερίδιο επιχειρήσεων ξένου ελέγχου στα βασικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας, 2024: https://datawrapper.dwcdn.net/2bdVy/1/

Η απόκλιση μεταξύ του μεριδίου τους στον αριθμό των επιχειρήσεων και της συμμετοχής τους στα οικονομικά μεγέθη υποδηλώνει ότι οι επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο είναι, κατά μέσο όρο, σημαντικά μεγαλύτερες από τις επιχειρήσεις ελληνικού ελέγχου.

Ειδικότερα, απασχολούν κατά μέσο όρο περίπου 59 εργαζομένους ανά επιχείρηση, έναντι περίπου 3,5 στις επιχειρήσεις ελληνικού ελέγχου. Αντίστοιχα, ο μέσος κύκλος εργασιών ανά επιχείρηση ανέρχεται σε περίπου 18,4 εκατ. ευρώ, έναντι 374 χιλ. ευρώ, ενώ η προστιθέμενη αξία ανά επιχείρηση ανέρχεται σε περίπου 4,7 εκατ. ευρώ, έναντι 95 Λιλ. ευρώ.

https://datawrapper.dwcdn.net/jPHTt/1/

Η διαφοροποίηση παραμένει σημαντική και όταν τα μεγέθη υπολογίζονται ανά εργαζόμενο. Ο κύκλος εργασιών ανά εργαζόμενο στις επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο ανέρχεται σε 312,4 χιλ. ευρώ, έναντι 107,3 χιλ. ευρώ στις επιχειρήσεις ελληνικού ελέγχου. Αντίστοιχα, η προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο ανέρχεται σε 79,3 χιλ. ευρώ, έναντι 27,4 χιλ. ευρώ.

Τα στοιχεία αυτά υποδεικνύουν σημαντικές διαφορές στο μέσο μέγεθος και στην οικονομική δραστηριότητα των δύο κατηγοριών επιχειρήσεων. Η υψηλότερη προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο στις επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο αποτελεί ένδειξη υψηλότερης παραγωγικότητας της εργασίας σε περιγραφικό επίπεδο. Ωστόσο, η διαφορά αυτή ενδέχεται να επηρεάζεται από την κλαδική σύνθεση, την κεφαλαιακή ένταση, την τεχνολογία και το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων και δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε διαφορές αποτελεσματικότητας.

Η διαχρονική εξέλιξη κατά την περίοδο 2021–2024

Η εξέλιξη των βασικών οικονομικών μεγεθών των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο κατά την περίοδο 2021–2024 παρουσιάζει συνολικά ανοδική πορεία.

Ο κύκλος εργασιών αυξήθηκε από 62,1 δισ. ευρώ το 2021 σε 88,1 δισ. ευρώ το 2024, καταγράφοντας ονομαστική αύξηση περίπου 42%. Η προστιθέμενη αξία αυξήθηκε από 15,3 δισ. ευρώ σε 22,4 δισ. ευρώ, δηλαδή κατά 46,2%. Παράλληλα, οι δαπάνες προσωπικού αυξήθηκαν από 7,37 δισ. ευρώ σε 10,35 δισ. ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 40,3%.

Η σύγκριση των τριών μεγεθών αναδεικνύει ότι η προστιθέμενη αξία αυξήθηκε ταχύτερα από τον κύκλο εργασιών, ενώ οι δαπάνες προσωπικού αυξήθηκαν με χαμηλότερο ρυθμό από την προστιθέμενη αξία.

Εξέλιξη κύκλου εργασιών, προστιθέμενης αξίας και δαπανών προσωπικού: https://datawrapper.dwcdn.net/oddvG/1/

Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνεται και στους σχετικούς δείκτες. Ειδικότερα, η προστιθέμενη αξία ως ποσοστό του κύκλου εργασιών αυξήθηκε από 24,7% το 2021 σε 25,4% το 2024. Αντίθετα, οι δαπάνες προσωπικού ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας μειώθηκαν από 48,2% σε 46,2%.

https://datawrapper.dwcdn.net/rYvuO/1/

Συνεπώς, κατά την εξεταζόμενη περίοδο παρατηρείται αύξηση της προστιθέμενης αξίας με ταυτόχρονη υποχώρηση του μεριδίου των δαπανών προσωπικού σε αυτήν. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει μεταβολή στη διάρθρωση της προστιθέμενης αξίας, χωρίς ωστόσο να επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για την εξέλιξη της κερδοφορίας ή του λειτουργικού πλεονάσματος, για τα οποία απαιτούνται πρόσθετα στοιχεία.

Επισημαίνεται επίσης ότι οι παραπάνω μεταβολές αφορούν ονομαστικές αξίες. Επομένως, δεν αποτυπώνουν αποκλειστικά μεταβολές στον πραγματικό όγκο της οικονομικής δραστηριότητας, καθώς επηρεάζονται και από τις μεταβολές των τιμών.

Η κατανομή των επιχειρήσεων και της οικονομικής δραστηριότητας ανά χώρα κύριου ελέγχου

Η εξέταση της κατανομής των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο ανά χώρα τελικού ελέγχου αναδεικνύει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των χωρών, τόσο ως προς τον αριθμό των επιχειρήσεων όσο και ως προς τη συμμετοχή τους στα βασικά οικονομικά μεγέθη.

Η Κύπρος συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μερίδιο στον αριθμό των επιχειρήσεων, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 34% του συνόλου. Ωστόσο, η συμμετοχή της στον κύκλο εργασιών και στην προστιθέμενη αξία περιορίζεται περίπου στο 11% και 10%, αντίστοιχα. Η απόκλιση αυτή υποδηλώνει ότι οι κυπριακά ελεγχόμενες επιχειρήσεις είναι, κατά μέσο όρο, μικρότερες ως προς την απασχόληση και την οικονομική τους δραστηριότητα σε σύγκριση με επιχειρήσεις άλλων χωρών τελικού ελέγχου.

Αντίθετα, η Γερμανία αντιπροσωπεύει μόλις το 6% των επιχειρήσεων, αλλά συμμετέχει με 14% στον κύκλο εργασιών, 14% στην αξία παραγωγής, 16% στην προστιθέμενη αξία και 16% στις επενδύσεις. Η συμμετοχή της στην οικονομική δραστηριότητα είναι, επομένως, σημαντικά υψηλότερη από τη συμμετοχή της στον αριθμό των επιχειρήσεων.

Ανάλογη, αν και διαφοροποιημένη, εικόνα εμφανίζουν οι επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο. Με μερίδιο περίπου 7% στον αριθμό των επιχειρήσεων, αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% της απασχόλησης, το 11% της προστιθέμενης αξίας και το 13% των επενδύσεων. Εμφανίζουν, συνεπώς, αυξημένη συμμετοχή σε ορισμένα οικονομικά μεγέθη σε σχέση με το μερίδιό τους στον αριθμό των επιχειρήσεων.

Οι επιχειρήσεις υπό βρετανικό έλεγχο εμφανίζουν σχετικά ισορροπημένη κατανομή μεταξύ του μεριδίου τους στον αριθμό των επιχειρήσεων και της συμμετοχής τους στα περισσότερα οικονομικά μεγέθη. Αντίθετα, οι επιχειρήσεις υπό έλεγχο από το Λουξεμβούργο εμφανίζουν σχετικά υψηλό μερίδιο στην απασχόληση σε σχέση με τη συμμετοχή τους στην προστιθέμενη αξία και στον κύκλο εργασιών.

Τέλος, η κατηγορία των λοιπών χωρών συγκεντρώνει το μεγαλύτερο συνολικό μερίδιο σε αρκετά οικονομικά μεγέθη, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 40% των επιχειρήσεων και το 51%–54% της αξίας παραγωγής, της προστιθέμενης αξίας και του κύκλου εργασιών. Επειδή, ωστόσο, περιλαμβάνει πολλές διαφορετικές χώρες, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ενιαία κατηγορία με ομοιογενή χαρακτηριστικά.

Συνολικά, η γεωγραφική κατανομή καταδεικνύει ότι η χώρα τελικού ελέγχου συνδέεται με διαφορετικά πρότυπα παρουσίας στην ελληνική οικονομία, τα οποία αντανακλώνται στο μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων και στη συμμετοχή τους στα επιμέρους οικονομικά μεγέθη.

Μερίδιο κάθε χώρας σε βασικά οικονομικά μεγέθη: 
https://datawrapper.dwcdn.net/LYkJr/1/

Οικονομική δραστηριότητα και επενδύσεις (ανά εργαζόμενο)

Η εξέταση των οικονομικών μεγεθών ανά εργαζόμενο επιτρέπει μια πιο ουσιαστική σύγκριση της οικονομικής δραστηριότητας των επιχειρήσεων υπό διαφορετικό εθνικό έλεγχο, καθώς περιορίζει την επίδραση των διαφορών στο συνολικό μέγεθος των επιχειρήσεων.

Οι επιχειρήσεις υπό γερμανικό έλεγχο εμφανίζουν τις υψηλότερες τιμές στους βασικούς δείκτες. Συγκεκριμένα, ο κύκλος εργασιών ανά εργαζόμενο ανέρχεται σε 404,6 χιλ. ευρώ, η προστιθέμενη αξία σε 110,9 χιλ. ευρώ και οι επενδύσεις σε υλικά αγαθά σε 22,6 χιλ. ευρώ.

Οι επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο εμφανίζουν επίσης υψηλή προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο, η οποία ανέρχεται σε 85,8 χιλ. ευρώ, καθώς και επενδύσεις ύψους 20,6 χιλ. ευρώ ανά εργαζόμενο. Στις επιχειρήσεις υπό βρετανικό έλεγχο, ο κύκλος εργασιών ανά εργαζόμενο είναι σχετικά υψηλός (349,3 χιλ. ευρώ), ενώ η προστιθέμενη αξία διαμορφώνεται σε 72 χιλ. ευρώ.

Στον αντίποδα, οι επιχειρήσεις υπό κυπριακό έλεγχο εμφανίζουν χαμηλότερο κύκλο εργασιών και προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο, 190,4 και 46,1 χιλ. ευρώ αντίστοιχα. Αντίστοιχα, οι επιχειρήσεις υπό έλεγχο από το Λουξεμβούργο εμφανίζουν σχετικά χαμηλές τιμές τόσο στην προστιθέμενη αξία (50,8 χιλ. ευρώ) όσο και στις επενδύσεις ανά εργαζόμενο (10,9 χιλ. ευρώ).

Η διαφοροποίηση των μεγεθών ανά εργαζόμενο υποδεικνύει ότι οι επιχειρήσεις υπό διαφορετικό εθνικό έλεγχο παρουσιάζουν διαφορετικά χαρακτηριστικά ως προς την ένταση της οικονομικής δραστηριότητας και των επενδύσεων. Ωστόσο, οι δείκτες αυτοί δεν αποτελούν από μόνοι τους πλήρη μέτρα παραγωγικότητας ή επενδυτικής αποτελεσματικότητας, καθώς δεν λαμβάνουν υπόψη τις ώρες εργασίας, την κλαδική σύνθεση και τις διαφορές στην κεφαλαιακή ένταση.

https://datawrapper.dwcdn.net/58oDR/1/

Διαφοροποιήσεις στη διάρθρωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας

Πέρα από τις διαφορές στο μέγεθος και στην οικονομική δραστηριότητα, οι επιχειρήσεις ανά χώρα τελικού ελέγχου παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις και στη διάρθρωση των οικονομικών τους μεγεθών.

Ένας σημαντικός δείκτης είναι η προστιθέμενη αξία ως ποσοστό του κύκλου εργασιών. Οι επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο εμφανίζουν την υψηλότερη αναλογία, 30,7%, ακολουθούμενες από τις γερμανικές επιχειρήσεις με 27,4%. Αντίθετα, οι επιχειρήσεις υπό βρετανικό έλεγχο εμφανίζουν χαμηλότερη αναλογία, 20,6%, ενώ στο Λουξεμβούργο το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται σε 21,7%.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει διαφοροποιήσεις στη σχέση μεταξύ κύκλου εργασιών και δημιουργούμενης προστιθέμενης αξίας. Ωστόσο, ο δείκτης επηρεάζεται από το είδος της δραστηριότητας, ιδίως από τη συμμετοχή εμπορικών δραστηριοτήτων και τη χρήση ενδιάμεσων εισροών.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η αναλογία των αγορών μεταπώλησης προς τις συνολικές αγορές. Η υψηλότερη τιμή καταγράφεται στις επιχειρήσεις υπό έλεγχο από το Λουξεμβούργο, όπου ανέρχεται σε 65%, ενώ στις επιχειρήσεις υπό κυπριακό και γερμανικό έλεγχο διαμορφώνεται σε 45,2% και 46,6%, αντίστοιχα. Το εύρημα αυτό είναι συμβατό με μεγαλύτερη βαρύτητα των αγορών για μεταπώληση στη δραστηριότητα των επιχειρήσεων υπό έλεγχο από το Λουξεμβούργο.

Οι δαπάνες προσωπικού ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας εμφανίζουν επίσης αξιοσημείωτες διαφορές. Στις επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο ανέρχονται σε 63,4%, ενώ στις γερμανικές επιχειρήσεις περιορίζονται σε 34,6%. Στην πρώτη περίπτωση, μεγαλύτερο μέρος της προστιθέμενης αξίας αντιστοιχεί στις δαπάνες προσωπικού, ενώ στη δεύτερη το αντίστοιχο μερίδιο είναι αισθητά χαμηλότερο.

Τέλος, οι επενδύσεις ως ποσοστό της προστιθέμενης αξίας ανέρχονται σε 30,6% στις επιχειρήσεις υπό κυπριακό έλεγχο, έναντι 24,1% στις αμερικανικές και 20,4% στις γερμανικές επιχειρήσεις. Οι διαφοροποιήσεις αυτές υποδηλώνουν διαφορετική επενδυτική ένταση σε σχέση με την προστιθέμενη αξία, χωρίς να συνεπάγονται αναγκαστικά αντίστοιχες διαφορές στη μακροχρόνια συσσώρευση κεφαλαίου.

https://datawrapper.dwcdn.net/LqwkW/1/

Συνολικά συμπεράσματα

Η ανάλυση των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην Ελλάδα αναδεικνύει τρία βασικά συμπεράσματα.

Πρώτον, παρά τη μικρή συμμετοχή τους στον συνολικό αριθμό επιχειρήσεων, οι επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο κατέχουν ιδιαίτερα σημαντική θέση στην ελληνική οικονομία. Το γεγονός ότι αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα πέμπτο του κύκλου εργασιών, της προστιθέμενης αξίας και των επενδύσεων καταδεικνύει τη μεγάλη οικονομική βαρύτητα αυτής της κατηγορίας επιχειρήσεων.

Δεύτερον, κατά την περίοδο 2021–2024 καταγράφεται σημαντική ονομαστική διεύρυνση της δραστηριότητάς τους. Η προστιθέμενη αξία αυξήθηκε ταχύτερα από τον κύκλο εργασιών, ενώ οι δαπάνες προσωπικού αυξήθηκαν με χαμηλότερο ρυθμό από την προστιθέμενη αξία. Η εξέλιξη αυτή συνοδεύτηκε από μείωση του μεριδίου των δαπανών προσωπικού στην προστιθέμενη αξία.

Τρίτον, η ανάλυση ανά χώρα τελικού ελέγχου αποκαλύπτει σημαντικές διαφοροποιήσεις. Η Κύπρος συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων, χωρίς αντίστοιχη συμμετοχή στα συνολικά οικονομικά μεγέθη. Η Γερμανία και οι ΗΠΑ εμφανίζουν υψηλότερη συμμετοχή στην προστιθέμενη αξία και στις επενδύσεις σε σχέση με το μερίδιό τους στον αριθμό των επιχειρήσεων. Παράλληλα, τα μεγέθη ανά εργαζόμενο και οι δείκτες διάρθρωσης αναδεικνύουν διαφορετικά πρότυπα οικονομικής δραστηριότητας, εμπορικής λειτουργίας και κατανομής της προστιθέμενης αξίας.

Συνολικά, η παρουσία των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην Ελλάδα δεν χαρακτηρίζεται από ομοιογένεια. Αντίθετα, διαφοροποιείται σημαντικά ανά χώρα τελικού ελέγχου, τόσο ως προς το μέσο μέγεθος των επιχειρήσεων όσο και ως προς τη διάρθρωση της οικονομικής τους δραστηριότητας. Η διερεύνηση αυτών των διαφοροποιήσεων προσφέρει μια χρήσιμη περιγραφική εικόνα της συμμετοχής των επιχειρήσεων ξένου ελέγχου στην ελληνική οικονομία και δημιουργεί τη βάση για περαιτέρω έρευνα σχετικά με την κλαδική τους σύνθεση, την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις και τη συμβολή τους στην εγχώρια οικονομική δραστηριότητα.

Μεθοδολογικές επισημάνσεις και περιορισμοί

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να λαμβάνει υπόψη ορισμένους περιορισμούς:

1. Ονομαστικές αξίες: Τα χρηματικά μεγέθη της περιόδου 2021–2024 δεν έχουν αποπληθωριστεί. Επομένως, οι διαχρονικές μεταβολές περιλαμβάνουν τόσο μεταβολές τιμών όσο και μεταβολές της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας.

2. Δείκτες ανά απασχολούμενο: Ο αριθμός απασχολουμένων δεν ισοδυναμεί με τις ώρες εργασίας. Οι δείκτες ανά απασχολούμενο αποτελούν χρήσιμες προσεγγίσεις της οικονομικής απόδοσης της εργασίας, αλλά δεν αποτυπώνουν πλήρως την παραγωγικότητα.

3. Κλαδική σύνθεση: Οι διαφορές μεταξύ των χωρών μπορεί να αντανακλούν διαφορετική κατανομή των επιχειρήσεων μεταξύ κλάδων και όχι αποκλειστικά διαφορές στον τρόπο λειτουργίας τους. Η εξέταση της κλαδικής διάρθρωσης θα αποτελούσε σημαντική επέκταση της ανάλυσης.

4. Επενδύσεις: Οι ακαθάριστες επενδύσεις σε υλικά αγαθά αποτελούν ετήσια επενδυτική δαπάνη των επιχειρήσεων στην Ελλάδα. Δεν ταυτίζονται με τις εισροές άμεσων ξένων επενδύσεων ούτε αποδεικνύουν ότι η χρηματοδότηση προήλθε απευθείας από το εξωτερικό.

5. Προστιθέμενη αξία και δαπάνες προσωπικού: Η αναλογία δαπανών προσωπικού προς προστιθέμενη αξία αποτυπώνει τη σχετική βαρύτητα του κόστους εργασίας, αλλά δεν ταυτίζεται με το μερίδιο της εργασίας στο εθνικό εισόδημα ή με το ποσοστό κερδοφορίας.

6. Κατηγορία λοιπών χωρών: Η συγκεντρωτική κατηγορία περιλαμβάνει ετερογενείς χώρες και, επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενιαία γεωγραφική ή οικονομική ομάδα.

7. Συσχετίσεις και αιτιότητα: Οι διαφορές που παρατηρούνται μεταξύ των χωρών είναι περιγραφικές. Δεν τεκμηριώνουν αιτιώδη επίδραση της χώρας τελικού ελέγχου στα οικονομικά αποτελέσματα των επιχειρήσεων.

   ......................................................................................................................................................

   ......................................................................................................................................................

Εξέλιξη κύκλου εργασιών, προστιθέμενης αξίας και δαπανών προσωπικού

Κατά την περίοδο 2021–2024, ο κύκλος εργασιών των επιχειρήσεων με ξένο κύριο μέτοχο παρουσίασε σημαντική αύξηση (+42%), η οποία δεν συνοδεύτηκε από ανάλογη μεταβολή της προστιθέμενης αξίας και των δαπανών προσωπικού. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει πως η αύξηση της επιχειρηματικής δραστηριότητας δεν μεταφράζεται με απόλυτο τρόπο σε αύξηση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας και της εργασιακής δαπάνης.

Η εξέλιξη αυτή εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο τα οφέλη από την αυξημένη επιχειρηματική δραστηριότητα κατανέμονται αναλογικά μεταξύ εργασίας και λοιπών συντελεστών παραγωγής. 

Ο λόγος δαπανών προσωπικού προς κύκλο εργασιών (βλ. Personnel Cost Ratio) παραμένει σχετικά σταθερός (περίπου στο 11–12%), ενώ ο λόγος προστιθέμενης αξίας προς κύκλο εργασιών (βλ. Value Added Ratio), μετά την υποχώρηση του 2022, αυξήθηκε και έφτασε το 25,4% το 2024. Παράλληλα, το μερίδιο των δαπανών προσωπικού στην προστιθέμενη αξία (βλ. Labour Income Share) μειώθηκε από 48,2% το 2021 σε 46,2% το 2024.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι επιχειρήσεις ξένου ελέγχου ενίσχυσαν την οικονομική τους παρουσία στην Ελλάδα, αυξάνοντας όχι μόνο τον κύκλο εργασιών τους (+42%), αλλά και την προστιθέμενη αξία που δημιουργούν (+46,2%). Ωστόσο, η αύξηση της προστιθέμενης αξίας δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη ενίσχυση της συμμετοχής της εργασιακής δαπάνης σε αυτήν, καθώς το σχετικό μερίδιο υποχώρησε κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες.

Μερίδιο επιχειρήσεων ξένου ελέγχου στα βασικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας, 2024

Οι επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο αποτελούν μόλις το 0,5% του συνολικού αριθμού των επιχειρήσεων της χώρας, αλλά παράγουν περίπου το ένα πέμπτο της προστιθέμενης αξίας και πραγματοποιούν περίπου το ένα πέμπτο των επενδύσεων σε υλικά αγαθά.

Κατανομή των επιχειρήσεων ξένου ελέγχου (ανά χώρα)

Η κατανομή των επιχειρήσεων ανά χώρα αποκαλύπτει σημαντική συγκέντρωση στην Κύπρο, η οποία αντιπροσωπεύει το 34,1% του συνολικού αριθμού των επιχειρήσεων ξένου ελέγχου. Ακολουθούν οι λοιπές χώρες (39,8%), ενώ αξιοσημείωτη είναι και η παρουσία του Ηνωμένου Βασιλείου, των ΗΠΑ, της Γερμανίας και του Λουξεμβούργου.

Η κατανομή των επιχειρήσεων ξένου ελέγχου διαφοροποιείται αισθητά ανάλογα με το αν εξετάζουμε τον αριθμό τους, τον κύκλο εργασιών ή την προστιθέμενη αξία που δημιουργούν. Παρατηρούμε ότι οι λοιπές χώρες συγκεντρώνουν περίπου το 40% των επιχειρήσεων ξένου ελέγχου, αλλά αντιπροσωπεύουν το 51% τόσο του κύκλου εργασιών όσο και της προστιθέμενης αξίας. Αντίθετα, η Κύπρος, παρά το γεγονός ότι συγκεντρώνει το 34% των επιχειρήσεων, συμμετέχει μόλις κατά 11% στον κύκλο εργασιών και 10% στην προστιθέμενη αξία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Γερμανία, με μερίδιο 6% στις επιχειρήσεις, αλλά 14% στον κύκλο εργασιών και 16% στην προστιθέμενη αξία. Αντίστοιχα, οι ΗΠΑ εμφανίζουν υψηλότερη συμμετοχή στην προστιθέμενη αξία (11%) σε σχέση με το μερίδιό τους στον αριθμό των επιχειρήσεων (7%). 

Η αριθμητική παρουσία των επιχειρήσεων μιας χώρας δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την οικονομική τους βαρύτητα. Ειδικότερα, οι επιχειρήσεις γερμανικού και αμερικανικού ελέγχου εμφανίζουν δυσανάλογα υψηλή συμμετοχή στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας, ενώ οι επιχειρήσεις κυπριακού ελέγχου έχουν πολύ μεγαλύτερο μερίδιο στον αριθμό των επιχειρήσεων από ό,τι στην οικονομική τους συνεισφορά.

Διαρθρωτικά χαρακτηριστικά επιχειρήσεων ανά χώρα, 2024

- ΗΠΑ: Εμφανίζουν την υψηλότερη αναλογία προστιθέμενης αξίας προς κύκλο εργασιών (30,7%), αλλά και το υψηλότερο μερίδιο δαπανών προσωπικού στην προστιθέμενη αξία (63,4%). Αυτό υποδηλώνει ότι η εργασία απορροφά σημαντικό μέρος της παραγόμενης προστιθέμενης αξίας.

- Γερμανία: Παρουσιάζει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα. Παράλληλα με υψηλή αναλογία προστιθέμενης αξίας προς κύκλο εργασιών (27,4%), εμφανίζει το χαμηλότερο μερίδιο δαπανών προσωπικού στην προστιθέμενη αξία (34,6%). Αυτό είναι συμβατό με μεγαλύτερη συμμετοχή άλλων συντελεστών παραγωγής ή υψηλότερα λειτουργικά πλεονάσματα.

- Κύπρος: Παρουσιάζει σχετικά υψηλό μερίδιο δαπανών προσωπικού τόσο στον κύκλο εργασιών (14,9%) όσο και στην προστιθέμενη αξία (61,5%).

- Ηνωμένο Βασίλειο και Λουξεμβούργο: Εμφανίζουν χαμηλότερη αναλογία προστιθέμενης αξίας προς κύκλο εργασιών (20,6% και 21,7% αντίστοιχα), γεγονός που υποδηλώνει μικρότερη αναλογία προστιθέμενης αξίας σε σχέση με τις πωλήσεις τους.

Μερίδιο κάθε χώρας σε βασικά οικονομικά μεγέθη

Κύπρος: Συγκεντρώνει το 34% των επιχειρήσεων, αλλά μόλις 10–11% του κύκλου εργασιών, της παραγωγής και της προστιθέμενης αξίας. Αυτό δείχνει ότι οι κυπριακά ελεγχόμενες επιχειρήσεις είναι πολυάριθμες, αλλά κατά μέσο όρο μικρότερες ως προς την οικονομική τους δραστηριότητα.

Γερμανία: Αντιπροσωπεύει μόλις το 6% των επιχειρήσεων, αλλά το 14% του κύκλου εργασιών και της παραγωγής,  καθώς και το 16% της προστιθέμενης αξίας και των επενδύσεων. Το μερίδιό της στην οικονομική δραστηριότητα είναι δυσανάλογα υψηλό σε σχέση με το μερίδιό της στον αριθμό επιχειρήσεων.

ΗΠΑ: Με 7% των επιχειρήσεων, αντιστοιχεί σε 10% των εργαζομένων, 13% των επενδύσεων και 14% των δαπανών προσωπικού. Η παρουσία της είναι εντονότερη σε αυτές τις μεταβλητές σε σχέση με το πλήθος επιχειρήσεων.

Ηνωμένο Βασίλειο: Τα μερίδιά του είναι σχετικά κοντά μεταξύ επιχειρήσεων, εργαζομένων και οικονομικών μεγεθών, με κάπως μεγαλύτερη συμμετοχή στις αγορές μεταπώλησης (10%).

Λουξεμβούργο: Έχει 9% των εργαζομένων, αλλά περίπου 6–7% των περισσότερων οικονομικών μεγεθών. Το μερίδιό του στις αγορές μεταπώλησης είναι υψηλότερο, στο 10%.

Λοιπές χώρες: Αποτελούν τη μεγαλύτερη κατηγορία, με περίπου 43–54% στα περισσότερα μεγέθη. Η υψηλότερη συμμετοχή τους στην αξία παραγωγής (54%) και η χαμηλότερη στις επιχειρήσεις (40%) υποδηλώνουν ότι η κατηγορία είναι ετερογενής και δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως ενιαία χώρα ή οικονομία.

Διαρθρωτικά χαρακτηριστικά επιχειρήσεων ανά χώρα, 2024

Οι ΗΠΑ εμφανίζουν το υψηλότερο ποσοστό ΠΑ επί του κύκλου εργασιών (30,7%).

Το Λουξεμβούργο εμφανίζει το υψηλότερο μερίδιο αγορών μεταπώλησης στις συνολικές αγορές (65%), ένδειξη μεγαλύτερης βαρύτητας της εμπορικής δραστηριότητας.

Η Γερμανία εμφανίζει το χαμηλότερο μερίδιο δαπανών προσωπικού στην ΠΑ (34,6%), ενώ οι ΗΠΑ το υψηλότερο (63,4%).

Η Κύπρος εμφανίζει το υψηλότερο ποσοστό επενδύσεων προς ΠΑ (30,6%).

Συνδέεται το μέγεθος της επιχείρησης με τις πωλήσεις;

Συνδέεται το μέγεθος της επιχείρησης με τη δημιουργία αξίας;

Οι επιχειρήσεις με υψηλότερες πωλήσεις δημιουργούν περισσότερη προστιθέμενη αξία;

Υψηλότερος κύκλος εργασιών συνδέεται με υψηλότερη αξία παραγωγής

Συμπεράσματα

Συμπεράσματα

Η ανάλυση των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2021–2024 οδηγεί σε τέσσερα βασικά συμπεράσματα.

Πρώτον, οι επιχειρήσεις υπό ξένο έλεγχο έχουν δυσανάλογα μεγάλη οικονομική βαρύτητα σε σχέση με τον αριθμό τους. Αν και αντιπροσωπεύουν μόλις το 0,5% του συνολικού αριθμού των επιχειρήσεων, συγκεντρώνουν περίπου το ένα πέμπτο του κύκλου εργασιών, της προστιθέμενης αξίας και των ακαθάριστων επενδύσεων της ελληνικής οικονομίας.

Δεύτερον, κατά την περίοδο 2021–2024 καταγράφεται σημαντική ονομαστική διεύρυνση της οικονομικής τους δραστηριότητας. Ο κύκλος εργασιών αυξήθηκε κατά 42,0%, η προστιθέμενη αξία κατά 46,2% και οι δαπάνες προσωπικού κατά 40,3%. Η ταχύτερη αύξηση της προστιθέμενης αξίας συνοδεύτηκε από μείωση του μεριδίου των δαπανών προσωπικού στην προστιθέμενη αξία.

Τρίτον, η οικονομική βαρύτητα των επιχειρήσεων διαφοροποιείται σημαντικά ανά χώρα τελικού ελέγχου. Η Κύπρος συγκεντρώνει το μεγαλύτερο πλήθος επιχειρήσεων, ενώ η Γερμανία εμφανίζει ιδιαίτερα υψηλή συμμετοχή στον κύκλο εργασιών, στην προστιθέμενη αξία και στις επενδύσεις σε σχέση με τον αριθμό των επιχειρήσεών της.

Τέταρτον, οι επιχειρήσεις διαφορετικών χωρών εμφανίζουν διακριτά διαρθρωτικά χαρακτηριστικά. Οι διαφοροποιήσεις στην προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο, στο μερίδιο των δαπανών προσωπικού και στη βαρύτητα των αγορών για μεταπώληση υποδεικνύουν ότι η οικονομική δραστηριότητα των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο δεν είναι ομοιογενής.

Συνολικά, η ανάλυση αναδεικνύει τον σημαντικό ρόλο των επιχειρήσεων υπό ξένο έλεγχο στην ελληνική οικονομία, αλλά και την εσωτερική ετερογένεια αυτής της κατηγορίας επιχειρήσεων. Η χώρα τελικού ελέγχου συνδέεται με διαφορετικά μεγέθη και χαρακτηριστικά οικονομικής δραστηριότητας, χωρίς όμως οι παρατηρούμενες συσχετίσεις να μπορούν να ερμηνευθούν αιτιωδώς χωρίς περαιτέρω έλεγχο της κλαδικής σύνθεσης και άλλων χαρακτηριστικών των επιχειρήσεων.

1. Η Γερμανία εμφανίζει την υψηλότερη οικονομική απόδοση (ανά απασχολούμενο)

2. Οι ΗΠΑ εμφανίζουν υψηλή προστιθέμενη αξία, αλλά και υψηλές δαπάνες προσωπικού

3. Η Κύπρος παρουσιάζει χαμηλότερα μεγέθη (ανά απασχολούμενο)

4. Το Λουξεμβούργο εμφανίζει έντονο προσανατολισμό στη μεταπώληση

Η εξέταση των οικονομικών μεγεθών ανά απασχολούμενο επιτρέπει μια πιο ουσιαστική σύγκριση μεταξύ των χωρών, καθώς περιορίζει την επίδραση του διαφορετικού συνολικού μεγέθους των επιχειρηματικών ομάδων.

Η Γερμανία εμφανίζει τις υψηλότερες τιμές τόσο στον κύκλο εργασιών όσο και στην προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο. Συγκεκριμένα, ο κύκλος εργασιών ανά απασχολούμενο ανέρχεται σε 404,6 χιλ. ευρώ και η προστιθέμενη αξία σε 110,9 χιλ. ευρώ. Παράλληλα, καταγράφει τις υψηλότερες επενδύσεις ανά απασχολούμενο, ύψους 22,6 χιλ. ευρώ.

Οι επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο εμφανίζουν επίσης υψηλή προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο, ύψους 85,8 χιλ. ευρώ, αλλά και τις υψηλότερες δαπάνες προσωπικού ανά απασχολούμενο, περίπου 54,4 χιλ. ευρώ.

Στην αντίθετη πλευρά, οι επιχειρήσεις υπό κυπριακό έλεγχο εμφανίζουν χαμηλότερο κύκλο εργασιών και προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο, 190,4 και 46,1 χιλ. ευρώ αντίστοιχα.

1. Διαφορετικό μέγεθος επιχειρήσεων

Η Γερμανία και το Λουξεμβούργο εμφανίζουν κατά μέσο όρο πάνω από 100 απασχολουμένους ανά επιχείρηση (103 και 109 αντίστοιχα), έναντι μόλις 30 στην Κύπρο.

Αυτό επιβεβαιώνει ότι η μεγάλη παρουσία κυπριακών επιχειρήσεων σε αριθμό δεν συνεπάγεται αντίστοιχα μεγάλη οικονομική κλίμακα ανά επιχείρηση.

2. Διαφορετική ικανότητα δημιουργίας προστιθέμενης αξίας

Οι αμερικανικού ελέγχου επιχειρήσεις εμφανίζουν την υψηλότερη αναλογία προστιθέμενης αξίας προς κύκλο εργασιών (31%), ενώ οι βρετανικές τη χαμηλότερη (21%).

Αυτό δείχνει ότι για κάθε 100 ευρώ κύκλου εργασιών, οι επιχειρήσεις αμερικανικού ελέγχου δημιουργούν περίπου 31 ευρώ προστιθέμενης αξίας, έναντι 21 ευρώ στις βρετανικές.

3. Διαφορετική κατανομή της προστιθέμενης αξίας

Η Γερμανία παρουσιάζει σαφή διαφοροποίηση: μόλις το 35% της προστιθέμενης αξίας αντιστοιχεί σε δαπάνες προσωπικού (έναντι 46% στο σύνολο των επιχειρήσεων ξένου ελέγχου).

Αντίθετα, στις ΗΠΑ και στην Κύπρο τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 63% και 62%.

4. Διαφορετική βαρύτητα εμπορικής δραστηριότητας

Στις επιχειρήσεις υπό λουξεμβουργιανό έλεγχο, οι αγορές για μεταπώληση αντιστοιχούν στο 65% των συνολικών αγορών, έναντι 47% στο σύνολο.

Αυτό υποδηλώνει μεγαλύτερη βαρύτητα δραστηριοτήτων εμπορικής διαμεσολάβησης ή μεταπώλησης. 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι δείκτες που αποτυπώνουν τη διάρθρωση της οικονομικής δραστηριότητας και όχι μόνο το μέγεθός της.

Πρώτον, η αναλογία προστιθέμενης αξίας προς κύκλο εργασιών εμφανίζει σημαντικές διαφοροποιήσεις. Οι επιχειρήσεις υπό αμερικανικό έλεγχο καταγράφουν την υψηλότερη τιμή, 30,7%, ενώ οι επιχειρήσεις υπό βρετανικό έλεγχο τη χαμηλότερη, 20,6%. Η διαφορά αυτή υποδηλώνει ότι η σχέση μεταξύ κύκλου εργασιών και δημιουργούμενης προστιθέμενης αξίας δεν είναι ομοιόμορφη μεταξύ των χωρών.

Δεύτερον, ιδιαίτερη διαφοροποίηση παρατηρείται στο μερίδιο των δαπανών προσωπικού στην προστιθέμενη αξία. Στη Γερμανία το ποσοστό ανέρχεται μόλις στο 34,6%, ενώ στις ΗΠΑ και στην Κύπρο φθάνει το 63,4% και 61,5% αντίστοιχα. Συνεπώς, η κατανομή της προστιθέμενης αξίας μεταξύ δαπανών προσωπικού και των υπόλοιπων συνιστωσών της παρουσιάζει αξιοσημείωτες διαφορές.

Τρίτον, η αναλογία των αγορών για μεταπώληση προς τις συνολικές αγορές είναι ιδιαίτερα υψηλή στο Λουξεμβούργο (65,0%), ενώ στις λοιπές χώρες περιορίζεται στο 42,4%. Το εύρημα αυτό είναι συμβατό με μεγαλύτερη βαρύτητα εμπορικών δραστηριοτήτων ή δραστηριοτήτων μεταπώλησης στις επιχειρήσεις υπό λουξεμβουργιανό έλεγχο.

Συνολική αποτίμηση

• Γερμανία: μεγάλες επιχειρήσεις και χαμηλότερο μερίδιο δαπανών προσωπικού στην προστιθέμενη αξία.

• ΗΠΑ: υψηλότερη αναλογία προστιθέμενης αξίας προς κύκλο εργασιών και υψηλότερο μερίδιο δαπανών προσωπικού.

• Κύπρος: μικρότερες επιχειρήσεις και υψηλό μερίδιο δαπανών προσωπικού στην προστιθέμενη αξία.

• Λουξεμβούργο: μεγάλες επιχειρήσεις με υψηλή συμμετοχή αγορών για μεταπώληση.