Δράση (σχολείο)...Μέρος Β

Μαζικό Σύστημα Δημόσιας Υποχρεωτικής Σχολικής Εκπαίδευσης: Από "ΠΟΙΟΝ"; Για "ΠΟΙΟΝ";  

Το λεγόμενο "Capital-Skill Complementarity Hypothesis" (η υπόθεση της σύμφυσης βιομηχανικού και "ανθρώπινου" κεφαλαίου)

Η βασική ιδέα: 

Το φυσικό κεφάλαιο (μηχανήματα, εξοπλισμός, τεχνολογικές εγκαταστάσεις) και η ειδικευμένη εργασία (βλ. "ανθρώπινο" κεφάλαιο) ΔΕΝ λειτουργούν απαραίτητα ως υποκατάστατα μεταξύ τους. Αντίθετα, μπορούν να λειτουργούν ως συμπληρωματικοί "συντελεστές παραγωγής".

Με την εκβιομηχάνιση, η συσσώρευση φυσικού κεφαλαίου και η τεχνολογική αναβάθμιση της παραγωγής αυξάνουν σημαντικά τη σημασία της ειδικευμένης εργασίας.

Για παράδειγμα:

• Ένα εργοστάσιο με απλό μηχανολογικό εξοπλισμό μπορεί να χρειάζεται κυρίως ανειδίκευτη εργασία. Εκεί οι "γνώσεις" και οι "δεξιότητες" ΔΕΝ οδηγούν σε αύξηση της κερδοφορίας. 

• Ένα εργοστάσιο με σύνθετα μηχανήματα, αυτοματισμούς και προηγμένη τεχνολογία χρειάζεται εργαζομένους με υψηλότερες γνώσεις και δεξιότητες.

• Η αποτελεσματική αξιοποίηση του φυσικού κεφαλαίου εξαρτάται όλο και περισσότερο από το επίπεδο εκπαίδευσης και κατάρτισης του εργατικού δυναμικού (δηλ. από το "ανθρώπινο" κεφάλαιο).

Επομένως, η εκβιομηχάνιση δημιουργεί αυξανόμενη ζήτηση για ανθρώπινο κεφάλαιο.

..........................................................................................................................................................................

Οι Galor και Moav θέτουν για πρώτη φορά ένα απολύτως εύλογο ερώτημα: 

Γιατί οι ίδιοι οι κεφαλαιοκράτες άρχισαν να υποστηρίζουν τη μαζική δημόσια εκπαίδευση;

Η άνθηση της δημόσιας μαζικής σχολικής εκπαίδευσης: Το 1820, πάνω από 8 στους 10 (82,8%) δεν είχαν ολοκληρώσει κανένα επίπεδο βασικής σχολικής εκπαίδευσης. Σήμερα, το αντίστοιχο ποσοστό βρίσκεται στο 13%.   

Με την άνθηση της "Βιομηχανικής Επανάστασης" εξαλείφεται σταδιακά ο πρότερα σημαντικός ρόλος της "οικογένειας" και της "κοινότητας" στο πεδίο της κύριας ευθύνης για τη μόρφωση των παιδιών. Με σειρά διαδοχικών νόμων, το κράτος αναλαμβάνει πλέον το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης της εκπαίδευσης των παιδιών. Sources of funds for France’s public primary schools, 1820–1913 – Figure 5.5 in Lindert (2004)

Στο έργο τους με τίτλο Das Human-Kapital: A Theory of the Demise of the Class Structure (2006), υποστηρίζουν ότι η συσσώρευση φυσικού κεφαλαίου κατά τη βιομηχανική ανάπτυξη αύξησε τη σημασία του ανθρώπινου κεφαλαίου στην παραγωγή.

Αυτό δημιούργησε ένα νέο οικονομικό κίνητρο για τους ιδιοκτήτες κεφαλαίου: να υποστηρίξουν τη δημόσια εκπαίδευση ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων.

Η λογική είναι η ακόλουθη:

1. Η βιομηχανική ανάπτυξη αυξάνει τη συσσώρευση μηχανημάτων και παραγωγικού εξοπλισμού.

2. Η αποτελεσματική χρήση αυτού του εξοπλισμού απαιτεί ολοένα περισσότερο ειδικευμένους εργαζομένους.

3. Η περιορισμένη προσφορά εκπαιδευμένου εργατικού δυναμικού αποτελεί εμπόδιο στην περαιτέρω αξιοποίηση του φυσικού κεφαλαίου.

4. Οι επιχειρηματίες και οι κεφαλαιοκράτες αποκτούν οικονομικό (υλικό) συμφέρον από την αύξηση του μέσου μορφωτικού επιπέδου του πληθυσμού.

5. Συνεπώς, αναπτύσσονται οι απαραίτητες προϋποθέσεις για τη δημιουργία και επέκταση της δημόσιας μαζικής σχολικής εκπαίδευσης.

Το ενδιαφέρον είναι ότι, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, οι κεφαλαιοκράτες μπορούν να υποστηρίξουν την εκπαιδευτική διεύρυνση ακόμη και όταν αυτή περιορίζει το παραδοσιακό κοινωνικό και πολιτικό τους προνόμιο.

.........................................................................................................................................................................

Το κεφάλαιο μπορεί να έχει συμφέρον από τη επέκταση της δημόσιας εκπαίδευσης, αλλά αυτό ΔΕΝ σημαίνει ότι η εκπαίδευση παύει να λειτουργεί μέσα σε ένα σύστημα κοινωνικών ιεραρχιών και σχέσεων εξουσίας.

Συμπληρωματικές θεωρίες: 

1. Bowles και Gintis: Το σχολείο ως μηχανισμός κοινωνικής αναπαραγωγής και προετοιμασίας για την ένταξη στην καπιταλιστική παραγωγή.

2. Κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα: Οι άρρητοι "κανόνες", οι "αξίες" και οι "συμπεριφορές" που διδάσκονται πέρα από το επίσημο πρόγραμμα σπουδών....

3. Bourdieu: Το σχολείο, το "πολιτισμικό κεφάλαιο" και η αναπαραγωγή των κοινωνικών και εκπαιδευτικών ανισοτήτων...

ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΟΥΔΕΤΕΡΟ ; ; ;

Εκπαίδευση, κοινωνικός έλεγχος και αναπαραγωγή των κοινωνικών ανισοτήτων

1. Bowles και Gintis: Οι Αμερικανοί κοινωνιολόγοι Samuel Bowles και Herbert Gintis, στο έργο τους Schooling in Capitalist America (1976), υποστήριξαν ότι το εκπαιδευτικό σύστημα ΔΕΝ λειτουργεί ανεξάρτητα από την οικονομική και κοινωνική οργάνωση της κοινωνίας. Αντίθετα, συνδέεται στενά με τις ανάγκες της οικονομίας και συμβάλλει στην αναπαραγωγή των υφιστάμενων κοινωνικών και ταξικών σχέσεων.

Κεντρική θέση της θεωρίας τους είναι η "αρχή της αντιστοιχίας" (Correspondence Principle). Σύμφωνα με αυτήν, οι κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονται στο σχολείο παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες με τις σχέσεις εξουσίας και ιεραρχίας που χαρακτηρίζουν τον χώρο εργασίας.

Ειδικότερα:

Ιεραρχία και εξουσία: Ο εκπαιδευτικός και η διοίκηση καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τους κανόνες, ενώ οι μαθητές καλούνται να συμμορφώνονται με αυτούς. Αντίστοιχα, στον χώρο εργασίας οι εργαζόμενοι λειτουργούν μέσα σε ιεραρχικές δομές διοίκησης.

Πειθαρχία και υπακοή: Η τήρηση κανόνων, η αποδοχή της εξουσίας και η συμμόρφωση στις υποδείξεις αποτελούν σημαντικές πλευρές της σχολικής εμπειρίας.

Αξιολόγηση και ανταγωνισμός: Οι μαθητές αξιολογούνται ατομικά και συγκρίνονται μεταξύ τους, ενώ η επιτυχία συνδέεται με την επίτευξη προκαθορισμένων στόχων.

Εξωτερικά κίνητρα: Οι βαθμοί, οι επιβραβεύσεις και οι κυρώσεις λειτουργούν ως μηχανισμοί παρακίνησης και ελέγχου της συμπεριφοράς.

Με αυτόν τον τρόπο, το σχολείο ΔΕΝ μεταδίδει μόνο γνώσεις και δεξιότητες. Συμβάλλει επίσης στη διαμόρφωση συμπεριφορών και αντιλήψεων που διευκολύνουν την ένταξη των νέων στην υπάρχουσα κοινωνική και οικονομική οργάνωση.

2. Το "κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα" (Hidden Curriculum)

Το επίσημο αναλυτικό πρόγραμμα καθορίζει τι πρέπει να διδάσκεται: γνώσεις, δεξιότητες, μαθησιακού στόχοι και διδακτικά αντικείμενα.

Ωστόσο, στο σχολείο οι μαθητές μαθαίνουν πολύ περισσότερα από όσα αναγράφονται στα σχολικά εγχειρίδια.

Το λεγόμενο κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα περιλαμβάνει τις άρρητες αξίες, τους κανόνες, τις αντιλήψεις και τις συμπεριφορές που μεταδίδονται μέσα από την καθημερινή λειτουργία του σχολείου, τις σχέσεις εκπαιδευτικών και μαθητών, την οργάνωση της σχολικής ζωής και τις πρακτικές αξιολόγησης.

Ο όρος συνδέεται ιδιαίτερα με το έργο του Philip Jackson, Life in Classrooms (1968).

Ενδεικτικά, οι μαθητές μπορεί να μαθαίνουν:

• Να περιμένουν τη σειρά τους και να αποδέχονται συγκεκριμένους κανόνες λειτουργίας.

• Να αναγνωρίζουν και να αποδέχονται ιεραρχίες εξουσίας.

• Να ανταγωνίζονται για βαθμούς και διακρίσεις.

• Να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους στις προσδοκίες των εκπαιδευτικών.

• Να αντιλαμβάνονται την επιτυχία ή την αποτυχία ως αποκλειστικά ατομική ευθύνη.

• Να αποδέχονται ως φυσιολογικές ορισμένες κοινωνικές διακρίσεις και ανισότητες.

Το κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα δεν είναι απαραίτητα αποτέλεσμα συνειδητού σχεδιασμού των εκπαιδευτικών. Αναδύεται συχνά μέσα από τη θεσμική οργάνωση και τις καθημερινές πρακτικές του σχολείου.

Pink Floyd - Another Brick In The Wall, Part Two (Official Music Video)

We don't need no education.

We don't need no thought control.

No dark sarcasm in the classroom.

Teacher, leave those kids alone.

Hey, Teacher, leave those kids alone!

3. Pierre Bourdieu: Το σχολείο και η αναπαραγωγή των κοινωνικών ανισοτήτων

Ο Γάλλος κοινωνιολόγος Pierre Bourdieu ανέπτυξε μια ιδιαίτερα σημαντική θεωρία για τον τρόπο με τον οποίο το εκπαιδευτικό σύστημα συμβάλλει στην αναπαραγωγή των κοινωνικών ανισοτήτων.

Ο Bourdieu υποστήριξε ότι το σχολείο ΔΕΝ ξεκινά από μια πραγματικά ισότιμη αφετηρία για όλους τους μαθητές.

Οι μαθητές εισέρχονται στο εκπαιδευτικό σύστημα έχοντας διαφορετικές κοινωνικές και οικογενειακές αφετηρίες. Οι διαφορές αυτές αφορούν όχι μόνο το οικονομικό εισόδημα, αλλά και τις γνώσεις, τις γλωσσικές δεξιότητες, τις πολιτισμικές εμπειρίες, τις μορφές επικοινωνίας και τις εξοικειώσεις που αποκτούν μέσα στην οικογένεια και το κοινωνικό τους περιβάλλον.

Κεντρική έννοια στη θεωρία του Bourdieu είναι το πολιτισμικό κεφάλαιο (Cultural Capital).

Τι είναι το πολιτισμικό κεφάλαιο;

Πρόκειται για το σύνολο των πολιτισμικών πόρων, γνώσεων, δεξιοτήτων, τρόπων έκφρασης και συμπεριφορών που αποκτά ένα άτομο μέσα από την κοινωνικοποίησή του και μπορούν να του προσφέρουν πλεονεκτήματα στο εκπαιδευτικό και κοινωνικό πεδίο.

Ο Bourdieu διακρίνει τρεις βασικές μορφές πολιτισμικού κεφαλαίου:

Α. Ενσωματωμένο πολιτισμικό κεφάλαιο

Περιλαμβάνει τις γνώσεις, τις γλωσσικές δεξιότητες, τις πολιτισμικές προτιμήσεις, τις αντιλήψεις και τις μορφές συμπεριφοράς που αποκτά το άτομο μέσα από μια μακρόχρονη διαδικασία κοινωνικοποίησης.

Παραδείγματα:

• Η εξοικείωση με το διάβασμα και τη λογοτεχνία.

• Η ευχέρεια στη χρήση της επίσημης ή ακαδημαϊκής γλώσσας.

• Η γνώση πολιτισμικών αναφορών που αξιοποιούνται στο σχολείο.

• Η εξοικείωση με τρόπους επιχειρηματολογίας και επικοινωνίας που αναγνωρίζονται από το εκπαιδευτικό σύστημα.

Β. Αντικειμενοποιημένο πολιτισμικό κεφάλαιο

Περιλαμβάνει πολιτισμικά αγαθά που έχουν υλική υπόσταση.

Παραδείγματα:

• Βιβλία και βιβλιοθήκες.

• Έργα τέχνης και μουσικά όργανα.

• Εκπαιδευτικό και πολιτιστικό υλικό.

• Πρόσβαση σε τεχνολογικά μέσα και πολιτιστικούς πόρους.

Γ. Θεσμοποιημένο πολιτισμικό κεφάλαιο

Αφορά την επίσημη αναγνώριση των γνώσεων και δεξιοτήτων μέσω εκπαιδευτικών τίτλων και πιστοποιήσεων.

Παραδείγματα:

• Απολυτήριο Λυκείου.

• Πανεπιστημιακό πτυχίο.

• Μεταπτυχιακό και διδακτορικό δίπλωμα.

• Επαγγελματικές πιστοποιήσεις.

Οι τίτλοι σπουδών προσδίδουν θεσμική αναγνώριση στις γνώσεις και μπορούν να μετατραπούν σε επαγγελματικά και οικονομικά πλεονεκτήματα.

Πώς το πολιτισμικό κεφάλαιο αναπαράγει τις εκπαιδευτικές ανισότητες;

Ας υποθέσουμε ότι δύο μαθητές ξεκινούν την Α΄ Γυμνασίου.

Ο πρώτος μεγαλώνει σε μια οικογένεια με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Από μικρή ηλικία έχει πρόσβαση σε βιβλία, συζητήσεις, πολιτιστικές δραστηριότητες και ένα περιβάλλον που ενισχύει τη χρήση σύνθετου λεξιλογίου και την ανάπτυξη της επιχειρηματολογίας.

Ο δεύτερος μεγαλώνει σε μια οικογένεια με περιορισμένους οικονομικούς και μορφωτικούς πόρους. Δεν έχει τις ίδιες ευκαιρίες πρόσβασης σε βιβλία, πολιτιστικές δραστηριότητες ή πρόσθετη εκπαιδευτική υποστήριξη.

Οι δύο μαθητές εισέρχονται στο ΙΔΙΟ σχολείο με ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ αποθέματα πολιτισμικού κεφαλαίου.

Το σχολείο, όμως, συχνά αξιολογεί ως αυτονόητες και δεδομένες γνώσεις, δεξιότητες και τρόπους έκφρασης που είναι περισσότερο οικείοι στα παιδιά των μορφωμένων και κοινωνικά προνομιούχων οικογενειών.

Έτσι, οι πολιτισμικές διαφορές που προκύπτουν από την κοινωνική προέλευση μπορεί να μετατρέπονται σε εκπαιδευτικές διαφορές.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι μαθητές που διαθέτουν εξαρχής μεγαλύτερο πολιτισμικό κεφάλαιο έχουν συχνά περισσότερες πιθανότητες να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του εκπαιδευτικού συστήματος.

Βαθμοί και κοινωνική θέση ...

Θέμα Πανελλαδικών στο μάθημα της Έκθεσης ...

Οι μισοί Έλληνες ΔΕΝ έχουν την οικονομική δυνατότητα να ταξιδέψουν ... 

.......................................................................................................................................................................

Ενδεικτική βιβλιογραφία και πηγές

Για να μπορεί το υλικό να χρησιμοποιηθεί και ως θεωρητικά τεκμηριωμένο εκπαιδευτικό κείμενο:

1. Bowles, S. & Gintis, H. (1976). Schooling in Capitalist America: Educational Reform and the Contradictions of Economic Life. Basic Books.

Bowles and Gintis on Education:

 

2. Bourdieu, P. & Passeron, J.-C. (1970). La Reproduction: Éléments pour une théorie du système d'enseignement.

https://www.scribd.com/presentation/700576456/Bourdieu

3. Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. Στο J. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education.

4. Galor, O. & Moav, O. (2006). Das Human-Kapital: A Theory of the Demise of the Class Structure. The Review of Economic Studies, 73(1), 85–117.

5. Galor, O., Moav, O. & Vollrath, D. (2009). Inequality in Landownership, the Emergence of Human-Capital Promoting Institutions, and the Great Divergence. The Review of Economic Studies, 76(1), 143–179.